ISO 23601:2020Standart rehberi
ISO 23601 Tahliye Planı Kuralları ve İyi Bir Planın 14 Unsuru
Bir tahliye planı, binadaki herkesin —çalışan, ziyaretçi, misafir, hasta— birkaç saniye içinde nerede olduğunu, en yakın güvenli çıkışı ve toplanma alanını anlamasını sağlamalıdır. ISO 23601:2020 bu planların uluslararası tasarım standardıdır ve 2009 baskısını iptal etmiştir.
Türk mevzuatı tarafında Acil Durumlar Yönetmeliği Md. 12/3, krokinin bina içinde kolayca görülebilecek yerlerde asılı bulundurulmasını şart koşar. Aşağıda standardın ölçülebilir kurallarını, planda bulunması gereken unsurları ve kullanılan güvenlik işaretlerini bulabilirsiniz.
- ≥ A3
- Asgari plan boyutu (297 × 420 mm); tek oda planlarında A4
- 7 mm
- Plandaki her güvenlik işaretinin asgari yüksekliği
- 50 lx
- Plan yüzeyinde normal aydınlatmayla asgari dikey aydınlık
- 1:100
- Küçük-orta tesislerde asgari ölçek (büyükte 1:250)
KURAL
Standardın sayısal şartları
| Şart | Değer | Açıklama |
|---|---|---|
| Asgari plan boyutu | A3 (297 × 420 mm) | Yalnızca tek oda planlarında (otel odası vb.) A4'e inilebilir |
| Plandaki işaret yüksekliği | ≥ 7 mm | Plan üzerindeki her güvenlik işareti için |
| Asgari yazı yüksekliği | ≥ 2 mm | Başlıkta karakter yüksekliği başlık alanının en az %60'ı |
| Dikey aydınlık | ≥ 50 lx | Plan yüzeyinde, normal aydınlatmayla |
| Asgari ölçek | 1:100 / 1:250 | Küçük–orta tesislerde 1:100; büyük tesislerde 1:250'den küçük olmayan ölçek |
| Yönlendirme | Sol = sol | Planın solundaki yerler bakan kişinin solundadır; plan asıldığı konuma göre döndürülür |
| Zemin ve renk | Beyaz / fosforlu beyaz | Plan renkli hazırlanır; başlık, lejant, buradasınız, toplanma alanı, tarih ve revizyon numarası içerir |
Bu tablo özet niteliğindedir; standart metinleri ISO/TSE'den temin edilmelidir.
ANATOMİ
İyi bir planın 14 unsuru
Örnek plan A3 yatay, 1:100 ölçeklidir. Parantez içindeki atıflar Acil Durumlar Yönetmeliği Md. 12'deki zorunlu kroki unsurlarıdır.
Başlık
“Acil Durum ve Yangın Tahliye Planı” — Türkçe ve İngilizce, ISO 23601 başlık oranlarıyla.
Buradasınız
Planın asıldığı nokta; her asılma yeri için ayrı işaretlenir.
Kaçış yolları
Yeşil zemin ve yön okları; en yakın çıkışa ve alternatif çıkışa.
Acil çıkışlar
E001/E002 işaretleri ve numaralı çıkışlar; kapı açılış yönleri gerçek.
Yangınla mücadele
F001, F002, F005, F016 — sahadaki gerçek konumlarında (Md. 12/1-f-1).
İlk yardım
E003 ilk yardım, E010 OED, E004 acil telefon konumları (Md. 12/1-f-2).
Toplanma alanı
E007 ve vaziyet krokisi; kapasite ve konum açıklaması (Md. 12/1-f-3).
Lejant
Planda kullanılan her işaret ve renk, açıklamasıyla.
Talimatlar
Kısa, numaralı ve eylem odaklı acil durum davranışları.
Kuzey yönü
Bina yönelimi; vaziyet planıyla tutarlı.
Acil durum ekipleri
Koordinatör, söndürme, kurtarma, koruma ve ilk yardım ekip başları (Md. 12/1-f-4).
Plan künyesi
Plan no, revizyon, tarih, ölçek, format ve hazırlayan (ISO 23601 + Md. 12/1-c).
Ölçek çubuğu
Baskı formatında doğrulanmış ölçek (örnekte 1:100 · A3).
Acil numaralar
112 ve işyeri içi dahili numaralar; en yakın hastane (Md. 12/1-f-5).
İŞARET
Planlarda kullanılan ISO 7010 işaretleri
Planlarda yalnızca ISO 7010'da tescilli piktogramlar kullanılır; aynı işaretler sahadaki levhalarla birebir eşleşir. Farklı üreticilerin “benzer” ikonları karışıklık yaratır ve denetimde uygunsuzluk sayılır.
| Kod | Anlamı | Kod | Anlamı |
|---|---|---|---|
| E001 | Acil çıkış (sol) | E002 | Acil çıkış (sağ) |
| E003 | İlk yardım | E004 | Acil durum telefonu |
| E007 | Tahliye toplanma alanı | E010 | Otomatik harici defibrilatör (OED) |
| E011 | Göz duşu | E013 | Sedye |
| E030 | Yürüme engelliler için acil çıkış (sağ) | F001 | Yangın söndürücü |
| F002 | Yangın hortumu (yangın dolabı) | F005 | Yangın alarm butonu |
| F006 | Yangın acil durum telefonu | F016 | Yangın battaniyesi |
| P020 | Yangında asansör kullanmayın | — | — |
Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği'ne göre acil çıkış ve ilk yardım işaretleri yeşil, yangınla mücadele işaretleri kırmızı zemin üzerine beyazdır.
MONTAJ
Planı doğru yere ve doğru yönde asmak
En iyi çizim bile yanlış yerde ya da yanlış yönde asıldığında işe yaramaz. Asılma noktaları kat girişleri, merdiven ve asansör sahanlıkları, koridor kesişimleri ve kalabalık toplanma alanlarıdır.
- Plan okuyanın bakış yönüne göre döndürülür (ISO 23601).
- Plan yüzeyinde normal aydınlatmayla en az 50 lx sağlanır.
- Kapı kanadı, dolap veya mobilya planın önünü kapatmaz.
- Montaj yüksekliği tüm katlarda aynı tutulur; engelli erişimi gözetilir. TOKO FIRE uygulamasında plan merkezi yerden yaklaşık 1,5–1,6 m'dedir — ISO 23601 montaj yüksekliğini sayısal olarak tanımlamaz.
MEVZUAT
Tahliye planıyla ilgili yasal hükümler
| Hüküm | Özet |
|---|---|
| Acil Durumlar Yön. Md. 12/1-f | Krokide zorunlu unsurlar: acil durum ekipmanlarının yerleri, ilk yardım malzemelerinin yerleri, kaçış yolları ve toplanma yerleri, görevli çalışanların ad-soyad, unvan, sorumluluk alanı ve iletişim bilgileri, dış kuruluşların irtibat numaraları |
| Acil Durumlar Yön. Md. 12/3 | Kroki bina içinde kolayca görülebilecek yerlerde asılı bulundurulur |
| Acil Durumlar Yön. Md. 10/4 | Yaşlı, engelli, gebe ve (kreş varsa) çocuklara tahliye sırasında refakat edilmesi için tedbir alınır |
| Acil Durumlar Yön. Md. 13–14 | Yılda en az bir tatbikat; plan değişiklikte ve en geç 2 / 4 / 6 yılda bir yenilenir |
| BYKHY Md. 6/4 | Kat alanı 2000 m²'den fazla olan katların tahliye projeleri mimari projeden ayrı hazırlanır |
| BYKHY Md. 7/4 | 10.000 m²'den büyük imalathane, atölye, depo, otel, motel, sağlık, toplanma ve eğitim binalarında tahliye projeleri bina girişinde, itfaiyenin kolayca ulaşabileceği yerde bulundurulur |
Hükümler özetlenmiştir; bağlayıcı metin Resmî Gazete'deki güncel metindir. Kamu kurumları, hastaneler ve okullar ayrıca kendi bakanlık yangın yönergelerine tabi olabilir.
SSSMerak edilenler
Sık sorulan sorular
Tahliye planı A4 boyutunda olabilir mi?+
ISO 23601'e göre asgari boyut A3'tür (297 × 420 mm). A4'e yalnızca otel odası, hasta odası gibi tek oda planlarında inilebilir. Koridor planını A4'e küçültmek, piyasada sık görülen hatalardandır.
Plan neden her asılma noktasında farklı?+
Standart, planın solundaki yerlerin bakan kişinin solunda olmasını ister. Bu yüzden plan asıldığı konuma göre döndürülür ve “Buradasınız” noktası her asılma yeri için ayrı işaretlenir.
ISO 23601:2009'a atıf yapan planlar geçerli mi?+
2009 baskısı ISO 23601:2020 ile iptal edilmiştir. İptal edilmiş baskıya atıf, TOKO FIRE'ın sık rastladığı plan hatalarından biridir.
İlgili sayfalar
Tahliye Planı · diğer ayrıntılı sayfalar