PKDMevzuat rehberi
PKD Kimlere Zorunlu, Ne İçermeli?
Patlamadan Korunma Dokümanı (PKD); yanıcı gaz, buhar, sis veya tozun hava ile patlayıcı ortam oluşturabileceği her işyerinde, işverenin işin başlamasından önce hazırlamakla yükümlü olduğu yazılı belgedir. Belirleyici olan sektör değil, işyerinde yanıcı gaz, buhar, sis ya da tozun bulunup bulunmadığıdır.
Hazırlama yükümlülüğü işverene aittir; dışarıdan hizmet alınması işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz (6331 s. Kanun Md. 4/2). Birden fazla işverenin bulunduğu çalışma alanlarında koordinasyon Yönetmelik Md. 8 kapsamında dokümana işlenir.
- 6
- Md. 10'da sayılan zorunlu başlık (a–e)
- 13
- Tek tek değerlendirilen tutuşturma kaynağı (EN 1127-1)
- Bölge 0·1·2
- Gaz, buhar ve sis bölgeleri
- Bölge 20·21·22
- Yanıcı toz bölgeleri
SEKTÖR
Hangi işyerlerinde patlayıcı ortam oluşur?
Kimya, boya ve ilaç
Solvent, reçine, alkol ve uçucu organik bileşiklerin işlendiği tesisler.
Gıda, yem ve tahıl
Un, şeker, nişasta, süt tozu, kakao ve tahıl tozlarının oluştuğu prosesler.
Enerji ve yakıt
Doğal gaz, LPG, akaryakıt, hidrojen ve biyogazın bulunduğu alanlar.
Ahşap, metal ve plastik
Talaş, ince metal tozu ve polimer tozlarının açığa çıktığı üretim.
GÖZDEN KAÇAN
Sık gözden kaçan patlayıcı ortamlar
Akü şarj odası
Şarj sırasında açığa çıkan hidrojen tavan seviyesinde birikebilir.
Jeneratör ve kazan
Yakıt tankı havalandırma ağzı, doğal gaz flanş ve vana grupları.
Toz toplama
Filtrenin kirli tarafı ve toz tabakası biriken kanal içleri.
Laboratuvar
Solvent dolapları, çeker ocaklar ve gaz tüpü depoları.
ALAN
Tipik değerlendirme noktaları
- Solvent depolama ve transfer, dolum hatları
- Reaktör, karıştırıcı ve dispersiyon üniteleri
- Boya kabinleri ve kurutma fırınları
- Silolar, elevatörler ve helezonlar
- Değirmen, öğütme ve eleme hatları
- Toz toplama filtreleri, torba boşaltma istasyonları
- Gaz basınç düşürme ve ölçüm istasyonları (RMS)
- LPG tankları, akaryakıt depoları, jeneratör yakıt tankları
- Akü şarj odaları (hidrojen), biyogaz ve arıtma tesisleri
- Mobilya ve ahşap işleme, zımpara hatları
- Alüminyum/magnezyum taşlama, toz boya uygulama
- Plastik granül ve toz taşıma sistemleri
MD. 10
Yönetmelik dokümanda ne ister?
Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik'in 10. maddesi dokümanda yazılı olarak yer alması gereken hususları tek tek sayar.
| Bent | Başlık | İçerik |
|---|---|---|
| a | Risk tespiti | Patlama riskinin belirlendiği ve değerlendirildiği |
| b | Önlemler | Yönetmelik yükümlülüklerinin yerine getirilmesi için alınacak önlemler |
| c | Bölgeler | İşyerinde Ek-1'e göre sınıflandırılmış yerler |
| ç | Asgari gerekler | Ek-2 ve Ek-3'te verilen asgari gereklerin uygulanacağı yerler |
| d | Güvenli işletme | Çalışma yerleri ve uyarı cihazları dahil iş ekipmanının tasarım, işletme, kontrol ve bakımının güvenlik kurallarına uygunluğu |
| e | Ekipman uygunluğu | Tüm ekipmanın İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği'ne uygunluğu |
ZAMAN
Ne zaman hazırlanır, ne zaman güncellenir?
- İşin başlamasından önce hazırlanır (Md. 10/3). Yeni yatırımlarda PKD devreye almadan önce tamamlanır.
- İşyerinde, iş ekipmanında veya iş organizasyonunda önemli değişiklik, genişleme veya tadilat yapıldığında yeniden gözden geçirilir ve güncellenir (Md. 10/3).
- İşveren patlama riskini de içeren risk değerlendirmesini, dokümanları ve benzeri raporları birlikte ele alabilir (Md. 10/4); PKD risk değerlendirmesiyle bütünleşik hazırlanır.
- Ek-2 madde 2.8: faaliyete başlanmadan önce bütün işyerinin patlama yönünden güvenliği, eğitim almış ve/veya deneyimli ehil kişilerce kanıtlanır.
KAYNAK
13 tutuşturma kaynağı (EN 1127-1)
Her kaynak normal çalışma, öngörülebilir arıza ve nadir arıza durumları için ayrı ayrı değerlendirilir.
- Sıcak yüzeyler
- Alevler ve sıcak gazlar
- Mekanik kıvılcımlar
- Elektrikli ekipman
- Kaçak akımlar, katodik koruma
- Statik elektrik
- Yıldırım
- Radyo frekansı (10⁴ – 3×10¹¹ Hz)
- Optik radyasyon (3×10¹¹ – 3×10¹⁵ Hz)
- İyonlaştırıcı radyasyon
- Ultrason
- Adyabatik sıkıştırma, şok dalgası
- Ekzotermik reaksiyonlar (tozların kendiliğinden tutuşması dahil)
HİYERARŞİ
Korunma hiyerarşisi (Yönetmelik Md. 5)
PKD'nin özü, patlama için gereken koşulları tek tek belirlemek ve en az birini güvenilir biçimde ortadan kaldırmaktır.
- 01
Önle
Patlayıcı ortam oluşumunu önlemek: ikame, kapalı sistem, havalandırma, inertleme.
- 02
Tutuşmayı engelle
Önlenemiyorsa tutuşturma kaynaklarını ortadan kaldırmak: Ex ekipman, topraklama, çalışma izni.
- 03
Etkiyi sınırla
Patlamanın zararlı etkilerini azaltmak: tahliye paneli, bastırma, izolasyon, dayanımlı tasarım.
TESLİM
Teslim edilen doküman içeriği
- Tesis ve proses tanımı
- Yanıcı madde envanteri
- Salım kaynakları listesi
- Bölge sınıflandırma hesapları
- Tehlikeli alan plan ve kesitleri
- Tutuşturma kaynağı değerlendirmesi
- Ex ekipman uygunluk matrisi
- Patlama riski değerlendirmesi
- Teknik ve organizasyonel önlemler
- Sorumlu ve terminli aksiyon planı
- Uyarı işareti yerleşimi (Ek-4)
- Revizyon kriterleri ve onaylar
Kapsam dışı alanlar
Yönetmelik; tıbbi tedavi alanları, 2009/142/AT kapsamındaki gaz yakan cihazların kullanımı, patlayıcı ve kimyasal olarak kararsız maddelerin üretimi ve işlenmesi, sondaj ve maden çıkarma faaliyetleri ile uluslararası anlaşmalara tabi kara, deniz ve hava taşıma araçlarının kullanımını kapsam dışında tutar (Md. 2). Kapsam tespiti ön değerlendirme aşamasında yapılır.
SSSMerak edilenler
Sık sorulan sorular
PKD hangi işyerlerinde zorunlu?+
6331 sayılı Kanun kapsamındaki ve patlayıcı ortam oluşma ihtimali bulunan tüm işyerlerinde zorunludur. Belirleyici olan sektör değil, işyerinde yanıcı gaz, buhar, sis veya toz bulunup bulunmadığıdır; akü şarj odası veya LPG tankı gibi tek bir alan bile kapsama girebilir.
PKD ne zaman güncellenmeli?+
İşyerinde, iş ekipmanında veya iş organizasyonunda önemli değişiklik, genişleme veya tadilat yapıldığında yeniden gözden geçirilir ve güncellenir (Yönetmelik Md. 10/3).
PKD'yi dışarıya hazırlatmak işverenin sorumluluğunu kaldırır mı?+
Hayır. 6331 sayılı Kanun Md. 4/2 uyarınca dışarıdan hizmet alınması işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz; danışmanlık bu yükümlülüğün eksiksiz ve doğru yerine getirilmesini sağlar.
İlgili sayfalar
Patlamadan Korunma Dokümanı · diğer ayrıntılı sayfalar