ISO 31000 · PAS 79-1Metodoloji
Yangın Risk Değerlendirmesi Metodolojisi: Altı Adım ve Risk Derecelendirme
TOKO FIRE değerlendirmesi iki katmanlıdır: önce yürürlükteki Türk mevzuatına madde madde uyum denetlenir, ardından her bulgu uluslararası kabul görmüş yöntemlerle risk seviyesine göre derecelendirilir. Böylece “eksik ne?” sorusunun yanında “önce hangisi?” sorusu da yanıtlanır.
Süreç ISO 31000:2018 risk yönetimi çerçevesine göre kurgulanmıştır; her adımın çıktısı bir sonrakinin girdisidir. Değerlendirme, Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği Md. 6'daki ekip yaklaşımıyla yapılır: TOKO FIRE yangın güvenliği uzmanları, işletmenizin İSG profesyonelleri, teknik ve bakım sorumluları ile çalışan temsilcisi birlikte yer alır.
ADIM
Altı adımda ölçülebilir sonuç
- 01
Ön inceleme ve kapsam
Projeler, ruhsat ve iskân belgeleri, sistem projeleri ve bakım kayıtları incelenir; kullanım sınıfı (BYKHY Md. 8–18) ve tehlike sınıfı (Md. 19, Ek-1) belirlenir. ISO 31000: kapsam, bağlam, kriterler.
- 02
Saha keşfi
Tüm katlar, teknik hacimler ve bina çevresi gezilir; bulgular fotoğraflanır, sistemlerin çalışır durumu gözlenir, sorumlu personelle görüşülür. ISO 31000: risk tanımlama.
- 03
Mevzuat uyum denetimi
190'ı aşkın madde bazlı kriter tek tek kontrol edilir; her kriter Uygun, Tavsiye veya Zorunlu olarak sınıflanır ve dayandığı madde ile kaydedilir.
- 04
Mühendislik hesapları
Kullanıcı yükü (Ek-5/A), kaçış uzaklıkları ve çıkış kapasitesi (Ek-5/B), kompartıman alanları (Ek-4) ve söndürücü dağılımı plan üzerinden doğrulanır. ISO 31000: risk analizi.
- 05
Risk derecelendirme
Her bulgu PAS 79-1:2020 yaklaşımıyla tehlike seviyesi ve olası sonuç birlikte ele alınarak beş kademeli ölçekte derecelendirilir. ISO 31000: risk değerlendirme.
- 06
Aksiyon planı ve rapor
Öneri, öncelik, sorumlu ve termin içeren aksiyon planı hazırlanır; sonuçlar yönetime sunulur, kapanışlar takip denetimiyle doğrulanır. ISO 31000: risk işleme, izleme, kayıt.
HESAP
Kaçış güvenliği göz kararıyla değerlendirilmez
Her kat için kullanıcı yükü, gerekli çıkış sayısı ve kaçış uzaklıkları plan üzerinde hesaplanır; sonuçlar BYKHY eklerindeki sınır değerlerle karşılaştırılır.
| Hesap | Nasıl yapılır? | Dayanak |
|---|---|---|
| Kullanıcı yükü | Kat alanı ÷ kullanım sınıfına ait kullanıcı yükü katsayısı | Ek-5/A |
| Çıkış sayısı | 50 kişiyi (yüksek tehlikeli mekânda 25) aşan mekânda en az 2; 500'ü aşanda 3, 1000'i aşanda 4 çıkış | Md. 39 |
| Kaçış uzaklığı | Tek ve iki yönlü kaçış uzaklıkları, sprinkler durumuna göre sınır değerlerle | Ek-5/B |
| Çıkış kapasitesi | Kapı, merdiven ve koridor genişlikleri, birim genişlik başına kişi sayısıyla | Md. 32–33, Ek-5/B |
ÖRNEK
Örnek hesap: büro katı
| Girdi / sonuç | Değer |
|---|---|
| Kat alanı | 1.800 m² |
| Kullanıcı yükü katsayısı (büro) | 10 m²/kişi |
| Kullanıcı yükü | 180 kişi |
| Gerekli en az çıkış sayısı | 2 (> 50 kişi) |
| İki yönlü kaçış uzaklığı sınırı | 45 m / 75 m sprinklerli |
Kalabalık ve karmaşık yapılarda hesaplar ajan tabanlı tahliye simülasyonu ile doğrulanır; gerekli ve mevcut tahliye süreleri (RSET / ASET) karşılaştırılır (PD 7974-6:2019 · ISO 13571:2012 · ISO 16733-1:2015).
SORU 1
Mevzuata uygun mu? Üç durum
Her kontrol kriteri, dayandığı madde ile birlikte üç durumdan biriyle işaretlenir. Mevzuat ile standart arasında fark olduğunda yürürlükteki mevzuat esas alınır; daha yüksek koruma sağlayan standart hükmü “Tavsiye” olarak ayrıca belirtilir.
Uygun
Mevzuat şartı karşılanıyor; mevcut durum korunur.
Tavsiye
Mevzuat şartını aşan iyi uygulama veya standart önerisi; koruma seviyesini yükseltir.
Zorunlu
Yürürlükteki mevzuat gereği yapılması gereken düzeltme.
SORU 2
Risk ne kadar büyük? PAS 79-1 matrisi
Tehlike seviyesi ve olası sonuç (can güvenliği etkisi) birlikte derecelendirilir.
| Tehlike seviyesi | Hafif zarar | Orta zarar | Ağır zarar |
|---|---|---|---|
| Düşük | Önemsiz | Katlanılabilir | Orta |
| Orta | Katlanılabilir | Orta | Önemli |
| Yüksek | Orta | Önemli | Kabul edilemez |
EYLEM
Risk seviyesine göre önerilen eylem
| Risk seviyesi | Önerilen eylem ve zamanlama |
|---|---|
| Kabul edilemez | Risk azaltılıncaya kadar ilgili alan veya faaliyet kullanılmamalıdır; derhâl önlem alınır. |
| Önemli | Acil öncelik; kısa vadede giderilir, gerekirse geçici telafi edici önlem uygulanır. |
| Orta | Tanımlı süre içinde, maliyet-etkin önlemlerle azaltılır ve bütçe planına alınır. |
| Katlanılabilir | İlave önlem şart değildir; mevcut kontroller korunur ve izlenir. |
| Önemsiz | İlave önlem gerekmez; kayıt altına alınır. |
İşletmenin mevcut İSG risk değerlendirmesi metodolojisi (L tipi matris, Fine–Kinney vb.) varsa yangın değerlendirmesi aynı yönteme entegre edilir; böylece tek bir risk kaydı yönetilir.
Bulgu 2.07
Örnek bulgu kartı
Her bulgu konum, dayanak madde, durum, risk seviyesi, öneri, sorumlu ve terminle fotoğraflı kart olarak raporlanır.
- Alan
- B Blok · 3. kat
- Dayanak
- BYKHY Md. 47
- Tespit
- Kaçış merdiveni kapısı kendiliğinden kapanmıyor, kama ile açık tutuluyor.
- Öneri
- Kama kaldırılmalı, kapı kapatıcısı onarılmalı; kapının açık tutulması gerekiyorsa yangın alarmında kapıyı serbest bırakan, algılama sistemine bağlı tutucu kullanılmalı.
- Durum / risk
- Zorunlu · Önemli
- Sorumlu
- Teknik müdür
TESLİM
Rapor dosyasında neler var?
İmzalı PDF rapor, düzenlenebilir Excel aksiyon listesi ve yönetim sunumu. Rapor yapısı NFPA 551'de tanımlanan inceleme ölçütleri dikkate alınarak kurgulanır; aksiyonlar kapandıkça numaralı revizyon yayınlanır.
- Yönetici özeti — risk ısı haritası, kritik bulgular ve öncelikli yatırım kalemleri
- Bina künyesi — yapı tipi, alanlar, kat sayıları, kullanıcı yükü, mevcut sistemler, itfaiyeye erişim mesafe ve süresi
- Sınıflandırma — kullanım ve tehlike sınıfı, gerekçeleriyle
- Madde bazlı kontrol listeleri — 30+ başlık, 190+ kriter
- Hesap tabloları — kullanıcı yükü, çıkış sayısı ve kapasitesi, kaçış uzaklıkları, kompartıman alanları
- Fotoğraflı bulgu kartları
- Yerleşim planları — bulguların ve risk seviyelerinin kat planlarında işaretlenmesi
- Aksiyon planı — sorumlu, termin ve durum sütunlarıyla düzenlenebilir Excel
- Onay sayfası — değerlendirme ekibinin imzası ile
Kapsam notu
Yangın risk değerlendirmesi raporu; yapı ruhsatı, iskân, itfaiye uygunluk raporu veya yetkili idarelerin denetim ve onaylarının yerine geçmez. TOKO FIRE; BSI, ISO, IEC, NFPA, CEN veya TSE ile bağlantılı değildir; standartlar metodolojik referans olarak kullanılır.
SSSMerak edilenler
Sık sorulan sorular
Yangın risk değerlendirmesinde hangi matris kullanılıyor?+
Bulgular PAS 79-1:2020 yaklaşımıyla, tehlike seviyesi (düşük/orta/yüksek) ve olası sonuç (hafif/orta/ağır zarar) birlikte ele alınarak beş kademeli ölçekte derecelendirilir. İşletmenizde L tipi matris veya Fine–Kinney kullanılıyorsa değerlendirme aynı yönteme entegre edilir.
Bir katta kaç çıkış olmalı?+
BYKHY Md. 39'a göre 50 kişiyi (yüksek tehlikeli mekânda 25) aşan mekânda en az 2, 500'ü aşanda 3, 1000'i aşanda 4 çıkış gerekir. Kişi sayısı, kat alanının kullanım sınıfına ait kullanıcı yükü katsayısına bölünmesiyle bulunur (Ek-5/A).
Değerlendirme ne zaman yenilenmeli?+
Yeni bina, yeni işletme veya kullanım değişikliğinde; tadilat, kat ilavesi, yerleşim değişikliğinde; ruhsat ve itfaiye uygunluk süreçleri öncesinde; İSG risk değerlendirmesinin yenilenme döneminde (2/4/6 yıl); yangın, ramak kala olay veya denetim bulgusu sonrasında ve sigorta poliçesi yenilemeden önce.
İlgili sayfalar
Yangın Risk Değerlendirmesi · diğer ayrıntılı sayfalar